PLC Kablo Şeması Nasıl Okunur: DI, DO, AI, AO ve Saha Cihazları

Bir PLC kablo şeması, temel olarak saha cihazlarının PLC’ye nasıl bağlandığını ve PLC’nin ekipmana nasıl komut gönderdiğini gösteren bir haritadır.

Okuma mantığı basittir:
Sinyali bulun. Kabloyu takip edin. Terminali tanımlayın. İşlevi anlayın.

Temel sinyal yolu şöyledir:
saha cihazı → PLC girişi → PLC programı → PLC çıkışı → saha cihazı eylemi

Bu makale, bir PLC kablo şemasının pratik bir kontrol paneli perspektifinden nasıl okunacağını açıklamaktadır.

Doğrudan bir canlı örnek için lütfen buraya bakınız.

---

PLC Kablo Şeması ve Güç Tek Hat Şeması (SLD)

Bir PLC kablo şeması ve bir güç SLD, okuma yöntemi açısından tamamen farklı değildir.

Her iki çizim de bağlantıları gösterir. Yine de bir noktadan diğerine izleme yapmanız ve her bir bileşenin ne işe yaradığını anlamanız gerekir.

Farklılık esas olarak devre tipindedir.

Bir güç SLD’sinde genellikle güç yolunu takip edersiniz:

gelen besleme → kesici → bara → besleyici → motor veya yük

Bir PLC kablo şemasında genellikle kontrol sinyal yolunu takip edersiniz:

saha cihazı → klemens bloğu → PLC girişi

veya:

PLC çıkışı → röle / VFD / servo sürücü → saha cihazı eylemi

Çizim Tipi	Ne Takip Edersiniz	Ortak Bileşenler	Ana Soru
Güç SLD	Güç yolu	Kesiciler, baralar, transformatörler, besleyiciler, motorlar	Güç nereye gidiyor?
PLC kablo şeması	Kontrol sinyal yolu	PLC terminalleri, röleler, sensörler, VFD terminalleri, klemens blokları	PLC’ye hangi sinyal giriyor veya PLC’den çıkıyor?

Her iki durumda da temel beceri aynıdır:

bağlantıyı takip edin, bileşeni tanımlayın ve işlevi anlayın.

---

Canlı Örnekten Önce Temel Okuma Yöntemi

Canlı örneklere atlamak için buraya tıklayın.

Gerçek bir PLC kablo şemasını okumadan önce üç temel adımı kullanın.

1. PLC Modülünü Bulun

İlk olarak, çizimdeki PLC veya PLC G/Ç modülünü bulun.

PLC şu şekilde işaretlenmiş olabilir:

• CPU
• PLC
• kontrolör
• dijital giriş/çıkış modülü
• analog giriş/çıkış modülü
• genişletme G/Ç modülü
• iletişim modülü

PLC modülü genellikle birçok terminali olan bir dikdörtgen olarak çizilir.

Ortak terminal etiketleri şunları içerir:

Terminal Etiketi	Anlamı
X / DI	Dijital giriş
Y / DO	Dijital çıkış
AI	Analog giriş
AO	Analog çıkış
24V	Kontrol gücü pozitif
0V	Kontrol gücü ortak
COM	Ortak terminal
RS485 A/B	İletişim terminali

---

2. Sadece Terminal Numarasını Okumayın

Bir terminal numarası size sadece kablonun nereye bağlı olduğunu söyler.

Devreyi tam olarak açıklamaz.

Örneğin, X6 sadece sinyalin PLC girişi X6’ya girdiğini söyler.

Ancak çizimde şöyle yazıyorsa:
X6 = Güç Sağlıklı
Şimdi sinyalin bir anlamı var.

Okuma yolu şöyle olabilir:
24V → KM2 yardımcı kontağı → PLC girişi X6
KM2 kontağı kapanırsa, 24V X6’ya ulaşır ve PLC, X6’yı AÇIK olarak okur.

Böylece PLC programı şunu anlayabilir:
X6 = AÇIK → Güç Sağlıklı durumu doğru

Önemli nokta şudur:

Terminal numarasında durmayın. Sinyal adını ve arkasındaki cihazı bulun.

---

3. Kablo Numaralarını ve Çapraz Referansları Takip Edin

Bir PLC sinyali tek bir sayfada kalmayabilir.

Şunlardan geçebilir:

• kablo numarası
• çapraz referans
• röle kontağı
• klemens bloğu
• konnektör
• başka bir çizim sayfası
• saha cihazı

Bu yüzden çizimi sadece soldan sağa okumayın.

Sinyal yolunu takip ederek okuyun.

Bir PLC girişi için yol şöyle olabilir:
saha cihazı → konnektör → klemens bloğu → PLC girişi

Bir PLC çıkışı için yol şöyle olabilir:
PLC çıkışı → röle / sürücü → konnektör → saha cihazı

Kural basittir:

Sinyali bulun, kabloyu takip edin, terminali tanımlayın, işlevi anlayın.

---

Canlı Örnek: Gerçek Bir PLC Kablo Çizimini Okuma

Gerçek bir çizim setinde, PLC sayfası tüm sistemin sadece bir parçasıdır.

Örneğin, bir kontrol paneli çizim seti şunlar için ayrı sayfalar içerebilir:

Sayfa	Ne Gösterir
Güç Devresi	Ana güç kablolaması
Kontrol Devresi	Kontrol gücü ve kontrol cihazları
Servo Kontrol	Servo sürücü, motor, enkoder, fren ve kontrol sinyalleri
PLC	PLC CPU, G/Ç terminalleri, HMI bağlantısı
Röle	Röle modülü ve ilgili kontrol kablolaması
Döngü Konnektörü	Panel ve saha döngüsü arasındaki konnektör kablolaması
Makine Konnektörü	Makine tarafı sensörler, anahtarlar ve kablolama
Sonlandırmalar	Harici bağlantı noktaları

Bu tür bir çizim, sadece sayfa başlığına göre değil, sinyal yoluna göre okunmalıdır.

---

Örnek: PLC Sayfasını Okuma

Yukarıdaki çizimde, modül DELTA DVP12SA2‘dir. Aşağıdaki bölümde DVP16SP modelini göstereceğiz.

Öğe	DELTA DVP12SA2	DVP16SP
Rol	Ana PLC CPU / kontrolör	Genişletme G/Ç modülü
PLC programı çalıştırabilir mi?	Evet	Hayır
Fonksiyon	Mantığı yürütür, HMI/servo/diğer cihazlarla iletişim kurar, G/Ç’yi kontrol eder	Daha fazla giriş/çıkış terminali ekler
Tipik terminaller	X girişleri, Y çıkışları, RS485, yüksek hızlı / özel terminaller	Ek X girişleri ve Y çıkışları
Kullanım amacı	Ana kontrol mantığı	CPU G/Ç’si yeterli olmadığında daha fazla saha sinyali

Bu bölümler birlikte, PLC sayfasının nasıl oluşturulduğunu gösterir: ana PLC CPU, genişletme G/Ç modülü, HMI bağlantısı, güç kaynağı, girişler ve çıkışlar.
Aşağıda gösterildiği gibi:

PLC Kablo Şemasını okumayı özetlemek gerekirse:
İlk adım, giriş ve çıkış terminallerini belirlemektir.

Ardından her sinyali bir yol olarak okuyun.
Örnek:
saha sinyali → konnektör / klemens bloğu → PLC X girişi
veya:
PLC Y çıkışı → röle / sürücü / konnektör → saha eylemi

PLC sayfası size G/Ç noktasını söyler.
Her zaman tam saha cihazını göstermez.
*Bu nedenle eğer sinyal başka bir sayfaya devam ediyorsa, kablo numarasını veya çapraz referansı takip edin.

Canlı Detay: Kontaktör Geri Bildirimini PLC Girişi Olarak Okuma

• Üstte bir 24V kontrol güç hattı bulunmaktadır. Altta ise sinyaller X5, X6 ve X7 gibi PLC giriş terminallerine gider.
• Ortada, KM1 ve KM2 gibi etiketlerle işaretlenmiş kontaklar bulunmaktadır. Bunlar, bir koşulun doğru olup olmadığını PLC’ye bildirmek için kullanılan kontaktör veya röle kontaklarıdır.

Yorum:

PLC Girişi	Sinyal Adı	Nasıl Okunur
X5	Manuel Fren Bırakma Anahtarı	Manuel bir anahtar koşulu PLC’ye girer
X6	Güç Sağlıklı	Güç durumu sağlıklı olduğunda bir kontak kapanır
X7	Fren Bırakma FB	Fren bırakma onaylandığında bir geri bildirim kontağı kapanır

Çalışma yolu şöyledir:
24V → kontak / anahtar → PLC giriş X terminali → PLC programı
Örneğin, Güç Sağlıklı için:
24V → KM2 yardımcı kontağı → X6

Eğer güç sağlıklı durumu iyiyse → KM2 kontağı kapanır
Eğer KM2 kontağı kapanırsa → 24V PLC girişi X6‘ya ulaşır → PLC bu girişi AÇIK olarak okur.

Böylece PLC programı şunu anlayabilir:
X6 = AÇIK → güç sağlıklı durumu doğru
*Bu, KM2 yardımcı kontağının normalde açık olduğunu ve güç sağlıklı durumu aktif olduğunda kapandığını varsayar. Eğer kontak normalde kapalıysa veya PLC programı ters mantık kullanıyorsa, X6’nın anlamı farklı olabilir.

Fren Bırakma FB için:
24V → fren bırakma geri bildirim kontağı → PLC girişi X7

Fren bırakma koşulu onaylanırsa → geri bildirim kontağı kapanır.
Bu kontak kapandığında → 24V PLC girişi X7’ye ulaşır → PLC daha sonra X7’yi AÇIK olarak okur.

Böylece PLC programı şunu anlayabilir:
X7 = AÇIK → Fren Bırakma geri bildirimi alındı

Ancak, kesin anlam geri bildirim kontağının nereden geldiğine bağlıdır. Eğer bir röle veya kontaktörün yardımcı kontağı ise, sadece röle/kontakın çalıştığını doğrular. Eğer fren mekanizmasından veya bir fren durumu sensöründen geliyorsa, gerçek fren bırakma koşulunu daha doğrudan doğrulayabilir.

Bu geri bildirim tasarımının anahtarı şudur: Bir PLC çıkışı bir şeyin olmasını emredebilir, ancak PLC’nin gerçekten olup olmadığını bilmek için yine de giriş geri bildirimine ihtiyacı vardır.

Örneğin:

Komut	Geri bildirim	Anlamı
Komut AÇIK	X7 AÇIK	Fren bırakma onaylandı
Komut AÇIK	X7 KAPALI	Komut gönderildi, ancak geri bildirim yok
Komut KAPALI	X7 AÇIK	Anormal geri bildirim veya kablolama sorunu

Bu, birçok PLC kontrol devresinin arkasındaki temel fikirdir.

PLC sadece komut göndermekle kalmaz. Komuttan önce ve sonra koşulları da kontrol eder.

---

Dijital G/Ç ve Analog G/Ç Nasıl Okunur

Çoğu PLC kablolama sinyali dört gruba ayrılır:

Sinyal Tipi	Anlamı	Yön
DI	Dijital giriş	Saha cihazı → PLC
DO	Dijital çıkış	PLC → saha cihazı
AI	Analog giriş	Saha cihazı → PLC
AO	Analog çıkış	PLC → saha cihazı

Herhangi bir PLC G/Ç devresini okurken şunu sorun:

Soru	Neden Önemli
Bu DI, DO, AI veya AO mu?	Sinyal tipini tanımlar
Sinyal nereden başlıyor?	Kaynağı bulur
Sinyal nerede bitiyor?	Hedefi bulur
Hangi terminali kullanıyor?	Fiziksel bağlantıyı doğrular
Sinyal ne anlama geliyor?	Kablolamayı kontrol mantığına bağlar
Ortak, 0V veya ekranlama gerekiyor mu?	Tam devreyi doğrular

---

Dijital Giriş Kablolaması Nasıl Okunur

Dijital giriş, PLC’ye giren bir 1 veya 0 sinyalidir.

Evet/hayır sorusunu yanıtlar.

Saha Sorusu	PLC Sinyali
Başlat düğmesine basıldı mı?	DI
Acil durdurma serbest bırakıldı mı?	DI
Kontaktör kapalı mı?	DI
Aşırı yük attı mı?	DI
VFD arızalı mı?	DI

Okuma yolu genellikle şöyledir:

saha kontağı → klemens bloğu → PLC DI terminali → PLC programı

Örnek:

kontaktör yardımcı kontağı → klemens bloğu → PLC DI

Bu, kontaktörün gerçekten kapalı olup olmadığını PLC’ye bildirir.

DI kablolamasını okurken şunları kontrol edin:

Öğe	Ne Kontrol Edilmeli
Saha cihazı	Hangi kontak veya anahtar sinyali gönderiyor?
Kontak tipi	Normalde açık mı yoksa normalde kapalı mı?
Giriş voltajı	Genellikle 24 VDC, ancak onaylanmalıdır
PLC terminali	Hangi DI terminali sinyali alıyor?
Ortak / 0V	Giriş ortak kablosu doğru bağlanmış mı?
Sinyal anlamı	DI = 1 normal, arıza, açık, kapalı, başlat veya durdur anlamına mı geliyor?

Önemli nokta:

Sadece “DI3” okumayın. DI3’ün ne anlama geldiğini okuyun.

Örneğin:

DI3 = VFD arızası faydalı bir bilgidir.
DI3 tek başına sadece bir PLC adresidir.

---

Dijital Çıkış Kablolaması Nasıl Okunur

Dijital çıkış da bir 1 veya 0 sinyalidir, ancak PLC’den çıkar.

Bu bir komuttur.

PLC Komutu	Çıkış Tipi
Motoru çalıştır	DO
Röleyi enerjilendir	DO
Alarm lambasını aç	DO
VFD arızasını sıfırla	DO
Solenoid valfi aç	DO

Okuma yolu genellikle şöyledir:

PLC DO terminali → röle / kontaktör / VFD terminali → saha eylemi

Örnek:

PLC DO → arayüz rölesi → kontaktör bobini

Bu, PLC’nin motoru doğrudan beslemediği anlamına gelir. Bir kontrol komutu gönderir. Röle, kontaktör, VFD veya MCC devresi gerçek anahtarlamayı gerçekleştirir.

DO kablolamasını okurken şunları kontrol edin:

Öğe	Ne Kontrol Edilmeli
PLC çıkış terminali	Hangi DO terminali komutu gönderiyor?
Çıkış tipi	Röle çıkışı mı yoksa transistör çıkışı mı?
Yük cihazı	Röle bobini, kontaktör bobini, VFD girişi, lamba, zil, solenoid
Kontrol gerilimi	24 VDC, 110 VAC, 230 VAC, vb.
Koruma	Sigorta, diyot, röle izolasyonu veya ara röle
Geri bildirim	Komutun çalıştığını kanıtlayan bir DI sinyali var mı?

Önemli nokta:

Bir DO komutu, ekipmanın gerçekten çalıştığını kanıtlamaz.

Örnek:

PLC DO → kontaktör bobini
kontaktör yardımcı kontağı → PLC DI geri bildirimi

Ardından PLC, komut ve geri bildirimi karşılaştırabilir:

DO Komutu	DI Geri Bildirimi	Anlamı
DO = 1	Kablo şeması size cihazların nasıl bağlandığını söyler.	Komut çalıştı
DO = 1	DI = 0	Komut gönderildi, ancak geri bildirim yok
DO = 0	Kablo şeması size cihazların nasıl bağlandığını söyler.	Anormal geri bildirim veya kablolama sorunu

Bu, motor kontrol panellerinde çok yaygın bir desendir.

---

Analog Giriş Kablolaması Nasıl Okunur

Analog giriş, PLC’ye giren değişen bir değerdir.

Sadece 1 veya 0 değildir.

Ortak analog giriş sinyalleri şunları içerir:

• basınç
• sıcaklık
• seviye
• akış
• pH
• akım
• voltaj
• hız geri bildirimi

Okuma yolu genellikle şöyledir:

sensör / transmitter → klemens bloğu → PLC AI terminali → PLC programı

Örnek:

basınç transmitteri → 4–20 mA → PLC AI

PLC analog giriş modülü, analog sinyali dijital veriye dönüştürür. Buna A/D dönüşümü denir.

Süreç şöyledir:

analog sinyal → AI modülü → dijital sayısal değer → PLC programı

Örnek:

Basınç	Sinyal	PLC Anlamı
0 bar	4 mA	Minimum değer
5 bar	12 mA	Orta değer
10 bar	20 mA	Maksimum değer

Bu, analog girişin dijital giriş haline geldiği anlamına gelmez.

Dijital giriş, fiziksel bir AÇIK/KAPALI terminalidir.

Analog giriş, PLC programı içinde sayısal bir değer haline gelir.

AI kablolamasını okurken şunları kontrol edin:

Öğe	Ne Kontrol Edilmeli
Sinyal kaynağı	Hangi transmitter veya sensör değeri gönderiyor?
Sinyal tipi	4–20 mA, 0–10 V, RTD, termokupl, vb.
PLC AI desteği	Analog modül bu sinyal tipini destekliyor mu?
Pozitif / negatif	Sinyal polaritesi ve ortak doğru mu?
Ekranlama	Ekranlı kablo gerekli mi?
Ölçekleme	Sinyal hangi mühendislik değerini temsil ediyor?

Örnek:

4–20 mA = 0–10 bar

Eğer PLC 12 mA alırsa, program yaklaşık 5 bar okuyabilir.

Ardından PLC dahili mantık oluşturabilir:

basınç < 3 bar → basınç düşük = DOĞRU

Ancak “basınç düşük” dahili bir mantık sonucudur. Fiziksel bir DI terminali değildir.

---

Analog Çıkış Kablolaması Nasıl Okunur

Analog çıkış, PLC’den çıkan değişen bir komuttur.

Genellikle şunlar için kullanılır:

• VFD hız referansı
• valf açma kontrolü
• damper konum kontrolü
• basınç kontrolü
• akış kontrolü

Okuma yolu genellikle şöyledir:

PLC AO terminali → saha cihazı analog girişi → kontrollü eylem

Örnek:

PLC AO → 0–10 V / 4–20 mA → VFD analog girişi

PLC programı önce bir komut değeri hesaplar. Ardından analog çıkış modülü bu dahili değeri gerçek bir analog sinyale dönüştürür. Buna D/A dönüşümü denir.

Süreç şöyledir:

PLC program değeri → AO modülü → analog sinyal → VFD / valf / saha cihazı

VFD hız kontrolü için örnek:

PLC Hız Komutu	AO Sinyali	VFD Anlamı
0%	0 V / 4 mA	Minimum hız
50%	5 V / 12 mA	Orta hız
100%	10 V / 20 mA	Tam hız

AO kablolamasını okurken şunları kontrol edin:

Öğe	Ne Kontrol Edilmeli
PLC AO terminali	Hangi AO kanalı sinyali gönderiyor?
Sinyal tipi	0–10 V veya 4–20 mA?
Saha cihazı girişi	VFD veya valf aynı sinyal tipini kabul ediyor mu?
Ortak terminal	Analog ortak doğru bağlanmış mı?
Ekranlama	Gerekliyse ekranlı kablo kullanılıyor mu?
Parametre ayarı	VFD veya cihaz aynı sinyal tipi için yapılandırılmış mı?
Ölçekleme	Saha cihazında %0, %50 veya %100 ne anlama geliyor?

Önemli nokta:

Analog çıkış kablolaması tek başına yeterli değildir. Saha cihazı parametresi de sinyalle eşleşmelidir.

Örneğin, PLC 4–20 mA gönderiyorsa, ancak VFD 0–10 V okuyacak şekilde ayarlanmışsa, hız komutu doğru çalışmayacaktır.

---

Kablo Şeması Size Ne Söylemez

Bir bağlantı şeması, cihazların nasıl bağlandığını gösterir.

PLC program mantığını tam olarak söylemez.

Kablo şemasından şunları anlayabilirsiniz:

• hangi sinyal PLC’ye giriyor
• hangi çıkış PLC’den çıkıyor
• hangi terminal kullanılıyor
• hangi röle, konnektör veya saha cihazı bağlı
• devre fiziksel olarak nasıl kablolanmış

Ancak kablo şeması genellikle şunları göstermez:

• merdiven mantığı
• fonksiyon bloğu mantığı
• zamanlayıcılar
• sayıcılar
• kilitleme sırası
• alarm kuralları
• servo hareket sırası
• HMI ekran mantığı

Dolayısıyla fark şudur:

Kablo şeması = cihazlar nasıl bağlanır
PLC programı = PLC ne zaman ve neden hareket eder

Kontrol davranışını tam olarak anlamak için hem kablo şemasına hem de PLC programına veya kontrol sırası açıklamasına ihtiyacınız vardır.

---

Sonuç

Her sinyal için şunu sorun:

DI, DO, AI veya AO mu?
Nereden başlıyor?
Nereye gidiyor?
Hangi terminali kullanıyor?
Sinyal ne anlama geliyor?

İyi bir PLC kablo şeması, her sinyalin saha cihazından PLC’ye ve PLC’den kontrol edilen ekipmana kadar kolayca izlenmesini sağlar.

SSS

Bir PLC kablo şeması, saha cihazlarının, PLC terminallerinin, rölelerin, konnektörlerin, sensörlerin, sürücülerin ve kontrol gücünün fiziksel olarak nasıl bağlandığını gösterir. Mühendislerin PLC’ye giren ve çıkan sinyalleri izlemesine yardımcı olur.

DI veya dijital giriş, PLC’ye giren bir 1/0 sinyalidir.
DO veya dijital çıkış, PLC’den çıkan bir 1/0 komutudur.

AI veya analog giriş, basınç, seviye, sıcaklık veya akış gibi PLC’ye giren değişen bir değerdir.
AO veya analog çıkış, bir VFD hız referansı gibi PLC’den çıkan değişen bir komuttur.

Hayır. Analog giriş, fiziksel bir dijital giriş değil, dijital sayısal veri haline gelir.

Örneğin:
4–20 mA → A/D dönüşümü → PLC programında basınç değeri

PLC programı daha sonra bu değeri bir ayar noktasıyla karşılaştırabilir ve dahili bir mantık koşulu oluşturabilir.